Yetişkin DEHB Belirtileri Nelerdir? Günlük Hayatta Fark Edilen 7 İşaret

Çocukken “çok zeki ama dersi dinlemiyor” ya da “yaramaz/hareketli” denilen o çocukların, büyüdüklerinde bu sorunları geride bıraktığı düşünülürdü. Oysa güncel nörobilimsel veriler, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun (DEHB) %60’tan fazla oranda yetişkinlikte de devam ettiğini göstermektedir. Yetişkinlikte DEHB, sıralarda kıpırdanıp durmak şeklinde değil; iş hayatında sürekli bir şeyleri erteleme, ilişkilerde zorlanma, unutkanlık, işlerini kaçırma ve içsel bir huzursuzluk olarak maskelenir. İstanbul psikiyatrist ve ruh sağlığı uzmanı Doç. Dr. Özlem Kızılkurt, yetişkin DEHB’nin genellikle gözden kaçtığını ve bireyin yıllarca “tembel, sorumsuz veya dağınık” olarak etiketlenmesi nedeniyle derin bir suçluluk duygusu yaşadığını belirtmektedir.

Erişkin dönemde doğru tanının konması için İstanbul’da psikiyatrist seçerken nelere dikkat edilmeli? (İç Link) kriterlerini incelemeniz faydalı olacaktır. Eğer siz de potansiyelinizi hayata geçirmekte zorlanıyor ve zihninizin içindeki o bitmeyen gürültüyü susturmak istiyorsanız, işte günlük hayatta fark edilen 7 yetişkin DEHB işareti.

1. Kronik Erteleme Hastalığı (Procrastination)

Yetişkin DEHB’nin en belirgin işareti, yapılması gereken işleri dağ gibi birikene kadar ertelemektir. Bu durum tembellikten değil, beynin prefrontal korteksindeki dopamin dengesizliği nedeniyle bir işe “başlama” sinyalini üretememesinden kaynaklanır. Kişi işin başına geçmek ister ama o görünmez felç hissi (DEHB felci) nedeniyle saatlerce sosyal medyada kaybolabilir.

2. Zaman Körlüğü (Time Blindness)

DEHB’li bir yetişkin için zaman kavramı ikiye ayrılır: “Şimdi” ve “Şimdi Değil”. Zamanın nasıl aktığını tahmin etmekte zorlanırlar. Bir işin 10 dakika mı yoksa 2 saat mi süreceğini kestiremedikleri için randevularına kronik olarak geç kalırlar, faturaların son ödeme tarihini unuturlar ve projeleri son gece sabaha karşı yetiştirirler.

3. İçsel Huzursuzluk ve Zihinsel Hiperaktivite

Çocuklardaki fiziksel koltuktan koltuğa atlama hali, yetişkinlikte yerini içsel bir huzursuzluğa bırakır. DEHB’li yetişkinler sakin durması gereken ortamlarda (uzun toplantılar, sinema) bacak sallar, parmaklarıyla ritim tutar. En önemlisi zihinleri hiç durmaz; yatağa yattıklarında beyinlerindeki o “radyo” çalmaya devam ettiği için uykuya dalmakta çok zorlanırlar.

Tanısı konulmamış bir DEHB, bireyde kronik bir başarısızlık hissi yaratarak dirençli depresyonda TMS tedavisi dışındaki alternatif modern yaklaşımlar (İç Link) yazımızda bahsettiğimiz klinik tablolara yol açabilir. Çünkü kişi ne kadar çabalasa da odaklanamadığı için kendini yetersiz hisseder.

4. Kaotik Zihin ve Unutkanlık

Anahtarların, cüzdanın veya telefonun günde birkaç kez kaybolması yetişkin DEHB’sinde sıradan bir gündür. Kısa süreli bellek (işleyen bellek) zayıf olduğu için, bir odaya ne almak için girdiğini unutmak, birinin ismini saniyeler içinde hafızadan kaçırmak ve konuşurken cümlenin sonunu unutmak çok sık yaşanır.

5. Hiperodaklanma (Hyperfocus) Tuzağı

DEHB sadece “dikkat yokluğu” demek değildir; aslında dikkati doğru yere yönlendirememe (regüle edememe) sorunudur. İlginç buldukları, beyinlerine yoğun dopamin salgılatan bir konu olduğunda (yeni bir hobi, bilgisayar oyunu, heyecanlı bir proje) dış dünyayla bağı tamamen kopararak saatlerce yemek yemeden ve su içmeden o işe kilitlenebilirler. Buna hiperodaklanma denir.

6. Duygusal Regülasyon Sorunları ve Çabuk Sıkılma

DEHB’li yetişkinlerin duyguları çok yoğundur ve çabuk dalgalanır. Küçük bir eleştiriye karşı aşırı kırılganlık (reddedilme hassasiyeti) gösterebilir, aniden öfkelenebilir ve dakikalar sonra sakinleşebilirler. Ayrıca rutinden nefret ederler. Bir işten, bir hobiden ya da bir ilişkiden, heyecanı (dopamini) bittiği an hızla sıkılıp vazgeçebilirler.

7. Dürtüsellik ve Riskli Davranışlara Eğilim

Sonunu düşünmeden lafa atlamak, birinin sözünü kesmek, trafikte sabırsızca makas atmak ve ani kararlarla büyük paralar harcamak yetişkin DEHB’nin dürtüsellik boyutudur.

DEHB’si olan yetişkinler, beyindeki dopamin eksikliğini kapatmak için riskli davranışlara yönelebilirler; bu durum sanal kumar bağımlılığı nedir? (İç Link) makalemizde ele aldığımız döngüleri tetikleyebilir. Beyin anlık ödül peşinde koştuğu için bahis, alkol veya hızlı tüketime daha yatkın hale gelir.